Jodelen voor thuisgebruik. Hollareitulliöh!

Het is moeilijk te geloven: drieënhalf decennia lang heb ik nauwelijks een noot gezongen. Niet in een koor, niet onder de douche en al helemaal niet waar andere mensen bij waren. De uitnodiging voor een 'adventscursus jodelen' van Margie Sackl, een kennis van me, sprak me dan aan. Als medeoprichter van de 'Schule der Alm im Valsertal' zou ik eigenlijk een basiskennis van jodelen moeten hebben. Tot nu toe kon ik me niet voorstellen hoe je kon leren jodelen. Nu weet ik het: met een jodelcursus. Voorbij zijn de dagen dat het woord 'jodelcursus' alleen al een nogal amusant effect op me had. Ik associeerde het met de sketch 'Jodeldiplom' van de legendarische Duitse komediegrootmeester Loriot, waarin hij zijn 'leerlingen' jodelteksten laat voordragen.

Jodelcursus op de school voor volwassenen Völs

Natuurlijk had ik al stiekem geprobeerd om te jodelen op de alm in het Valsertal. Maar het lukte me gewoon niet. Ik wilde heel graag zien of een jodelcursus me op weg kon helpen. Net als ik schreven zeven andere deelnemers zich in bij de volwassenenschool in Völs om het geheim van dit alpenlied te ontdekken. In tegenstelling tot mij waren de jodelcursisten allemaal jong en hadden ze intacte stembanden.

Jodelen is als het omzetten van een lichtschakelaar

We hebben allemaal wel eens geprobeerd om een toon te 'springen' tussen het borstregister en het klopregister. Deze abrupte verandering, die in tegenstelling tot normaal zingen een typisch, helder geluid produceert, wordt jodelen genoemd. Het geluid 'springt' naar een hoger niveau zonder tussenliggende tonen. Aan het begin van de cursus produceerde ik eerder kwakende geluiden. Ik vergelijk jodelen graag met het indrukken van een lichtknopje: Als je erop drukt, gaat het licht meteen aan. Een dimschakelaar, waarbij het licht slechts langzaam aangaat, kun je vergelijken met 'normaal zingen'.

Advent jodelen met mooie melodieën

Margie Sackl organiseerde de drie oefensessies met veel geduld. We concentreerden ons op vocaal materiaal van voor Kerstmis, adventsjodelen was aan de orde van de dag. Daarna maakten we ons eerst los. Zingen vereist losse spieren, vooral in het borst- en kaakgebied. Pas daarna volgden de eerste pogingen tot jodelen.

Realisatie nummer 1: er is een beetje moed voor nodig en vooral de bereidheid om naar jezelf en je eigen stem te luisteren. Want jodelen is een vorm van zingen die de neiging heeft om harde klanken voort te brengen. Dat maakt het spannend, op de een of andere manier rauw en brengt het risico met zich mee dat je 'helemaal van de toon valt'. Met andere woorden, verkeerd zingen.

Dan is er nog de kwestie van de woorden. Welke 'tekst' zing je als je jodelt? Welke woorden gebruik je wanneer? De lettervolgorde ‚Hollareitullio‘ is enigszins bekend. Maar kom je er echt ver mee?

Inzicht nummer 2: de woorden die ten grondslag liggen aan jodelliedjes ontstaan op de een of andere manier vanzelf. Of, zoals het geval is in de jodelcursus, ze worden virtueel uitgesproken en geïmiteerd door de leraar. Het is dus niet nodig om een speciale tekst te leren. Jodelen wordt daarom niet geassocieerd met hersenacrobatiek.

Margie introduceerde vervolgens de individuele stemmen die de groep meezingt. Hier is een geluidsvoorbeeld:

Wees niet bang voor 'fouten'

Met echt zingen bereik je dan geleidelijk het doel om een idee te krijgen van de jodeltechniek. Met de adventsjodelaars en hun oprechte melodieën is het relatief eenvoudig om de techniek te oefenen. De uitdaging is nu om in de veelheid van stemmen je eigen stem te horen en voortdurend te proberen de 'jodelsprong' te maken. Dat je er ook helemaal naast kunt zitten - geen probleem. Onze jodellerares wijst op een oud feit: "We maken allemaal fouten," zegt ze.

Ik had geen idee of mijn stem ook maar in de buurt zou komen van wat ervan werd verlangd. Ik had jaren niet gezongen en mijn stembanden leken in het begin roestig. Maar de onzekerheid neemt snel af omdat je samen zingt met mensen die met dezelfde problemen kampen. Een omgeving waarin fouten gemaakt mogen worden maakt het nog makkelijker. En uiteindelijk krijg je vertrouwen in jezelf - en wordt zingen veel gemakkelijker.

Omdat er geen woorden nodig zijn, draagt het geluid de boodschap. Het resultaat is een vocale expressievorm die minder vertelt en meer roept, antwoordt en echoot. Jodelen is muziek die geen podium nodig heeft, alleen een stem en een ruimte voor de echo.

En zo oefenden we in de polyvalente zaal van de middelbare school in Völs vier jodelliederen, waarvan de melodieën hartverwarmend zijn en passen bij advent: de 'Marienjodler', de ‚Allerseelner‘, de ‚Juchizer von den Stiererbauern vom Dachsteingebirge' en de ‚Besinnlichen‘. Natuurlijk, als je eenmaal het vierde meerstemmige jodellied hebt geoefend, is het eerste bijna vergeten.

Jodelen voor thuisgebruik

"Een meester is nooit uit de lucht komen vallen" zegt Margie Stackl. De cursus is als het ware een introductie in deze zangtechniek. "We hebben meestal de verbazingwekkende vocale prestaties van artistieke jodelaars in ons hoofd," zegt ze. "Dit vereist jarenlange consistente training, eigenlijk een zangdiploma." Haar persoonlijke doel als jodeldocente is om 'jodelen voor thuis' aan te leren.

Voor iedereen die van jodelen houdt, biedt Margie Sackl verdere trainingsmogelijkheden. Bijvoorbeeld de acht avonden durende 'Jodelsemestercursus', die ze aanbiedt op Hall. Of de jodelworkshops, die ze houdt in een geschikte omgeving, zoals het Tiroler Hofmuseum of Maria-Waldrast.

Links:

De website van Margie Sackl: https://www.margiesackl.at/jodeln/

Volwassenen school Völs: https://www.voels.at/Erwachsenenschule_Voels

School van de Alm: https://www.schulederalm.at