Feuernacht in het sloopgebouw: De Tiroler Volksschauspiele

Wie in 2019 de wereldpremière van het toneelstuk „Verkaufte Heimat“ bij de Tiroler Volksschauspiele heeft meegemaakt, zal bij het betreden van het terrein een vertrouwd gevoel krijgen: Opnieuw dient een sloopwoning (de laatste) in de Zuid-Tiroolse woonwijk ten noorden van Telfs als openluchtdecor.

Met „Feuernacht“ brengen de Tiroler Volksschauspiele dit jaar het vervolg op dit historische epos op het toneel. Het stuk is gebaseerd op het derde deel van de tv-miniserie „Verkaufte Heimat“ van Felix Mitterer en is door de Tiroolse auteur en regisseur Peter Lorenz voor het toneel bewerkt.

De keuze van de locatie kan daarbij niet symbolischer zijn: in heel Oostenrijk werden tijdens de Tweede Wereldoorlog Zuid-Tiroolse nederzettingen uit de grond gestampt. Hier moesten de „Optanten“ worden ondergebracht, dat wil zeggen de Zuid-Tirolers die het door de fascisten geregeerde land wilden verlaten. Als slooppand (het maakt plaats voor een sociaal woningbouwproject) staat het gebouw symbool voor het verlies van het vaderland, een wereld die uit elkaar is gevallen, het identiteitsverlies van degenen die het land verlieten en niet konden terugkeren.

Terwijl „Verkaufte Heimat” de periode vanaf de jaren ’30 in Zuid-Tirol behandelde, evenals de gevolgen van de italianisering, het fascisme en het nationaalsocialisme, en de ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog, richt „Feuernacht“ zich op de dramatische gebeurtenissen aan het begin van de jaren zestig. Centraal staat de nacht van 11 op 12 juni 1961, waarin activisten van het Bevrijdingscomité van Zuid-Tirol (BAS) in het hele land elektriciteitsmasten opbliezen om hun eis tot zelfbeschikking kracht bij te zetten.

Het verhaal is complex: het gaat over vredesrechtelijke aanspraken op zelfbeschikking en een spiraal van geweld die uitmondde in marteling en levenslange gevangenisstraffen voor de zogenaamde „Bumser”.  En tijdens de voorstelling vraag je je steeds weer af of toeschouwers zonder gedegen historische voorkennis bij de in totaal 30 scènes wel altijd het overzicht kunnen behouden.

Centraal staan drie gezinnen: de familie Rabensteiner, met vader Sepp (Lukas Lobis) en moeder Kathi (Brigitte Jaufenthaler), en hun zonen Alfons (Lenz Moretti) en Peter (Daniel Klausner), die net zozeer ten onder gaan aan de gevolgen van de „Feuernacht” als de familie Tschurtschentaler. Terwijl Sepp wordt gearresteerd en zwaar gemarteld en Alfons een verrader wordt, slaagt Hermann Tschurtschentaler (Markus Oberrauch) erin via de Brenner te vluchten. Hij wordt veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf en kan niet meer terugkeren naar Zuid-Tirol. Zijn zoon Toni (Freddy Redavid) komt om door verraad. Ook hier blijft zijn vrouw Paula (Lisa Laner) achter met hun dochtertje (Anna-Lena Mair).

In de familie Magalone zitten de Duitstalige Anna (Lisa Hörtnagl) en de Carabiniere Ettore (Lukas Spisser) tussen twee stoelen in en tussen twee fronten: Hun zoon Andrea (Fabian Mair Mitterer) kiest de kant van het „Italiaanse vaderland“ en werkt als informant voor de geheime dienst.

De genderrollen zijn duidelijk afgebakend: terwijl de mannen het verhaal voortstuwen door middel van sabotageacties en radicalisering, blijft voor de vrouwelijke leden meestal alleen de rol over van waarschuwers voor de gevolgen van gewelddadig verzet.

Daarnaast is er nog een hele reeks andere personages – van de pastoor en een arme Italiaanse vrouw tot schutters en boeren. Met meer dan 30 acteurs en wisselende locaties duurt het even voordat je de rollen, familierelaties en onderlinge banden tussen de personages feilloos kunt onderscheiden.

Om recht te doen aan de veelzijdige materie maakt regisseur Thomas Gassner gebruik van de gehele omgeving van het gebouw; hij integreert zowel een bouwkraan als een kraanelement om de aanslagen en de daaruit voortvloeiende gebeurtenissen op indrukwekkende wijze in beeld te brengen. Gezien het uitgestrekte decor is het voor het publiek bijzonder nuttig dat er een livecamera wordt ingezet, die de gebeurtenissen op een reusachtig scherm projecteert en zo het dramatische effect versterkt.

Wat de taal betreft, vereist het toneelstuk op zijn minst een rudimentaire kennis van het Italiaans: naast het Tiroolse wordt er veel Italiaans gesproken. Maar geen zorgen: de betekenis blijkt meestal uit de context – inclusief een en ander bekend krachtterm.

Na de pauze gaat het tempo weliswaar aanzienlijk omhoog, maar er zijn nog steeds wat langdradige stukken te bespeuren. Over het geheel genomen verandert de enscenering hier bijna in een ‘Wild West-spektakel’, waarin voornamelijk wordt geschoten en dingen worden opgeblazen.

Al snel weet geen van de hoofdpersonen meer zeker wie vriend, wie vijand, wie helper en wie verrader is. Dat zorgt voor actie, maar laat geen ruimte voor tussenliggende tinten of fijnere nuances.

Een hoogtepunt is de muzikale begeleiding van Herbert Pixner met zijn band, waaronder Manu Delago. Pixner, die de stukken speciaal voor „Die Feuernacht“ heeft gecomponeerd, toont een geweldig gevoel voor de juiste sound en zorgt met zijn korte optreden als arts voor een grappige rolwisseling.

Aan het einde van de theateravond blijft het besef over dat er bij dit soort conflicten veel verliezers zijn, maar geen winnaars.

Alle voorstellingen van „Feuernacht“ zijn al uitverkocht. Wie geluk heeft, kan nog enkele restkaartjes bemachtigen via de ticketbeurs die de Tiroler Volksschauspiele op Instagram hebben opgezet. Anders rest ons niets anders dan te hopen op een heropvoering volgend jaar.

Tiroolse volksvoorstellingen
Untermarktstraße 5+7

A-6410 Telfs
Kantoor: Obermarktstraße 6
Tel.: +43 676 83038 750/ +43 676 83038 753

[email protected]

Alle informatie op www.volksschauspiele.at

Informatie over andere culturele evenementen in en rond Innsbruck is te vinden op innsbruck.info.

Foto’s, tenzij anders vermeld: © Susanne Gurschler