Ontdekkingsreis: van Innsbruck naar het natuurpark Karwendel

18 augustus 2025

Originele taal van het artikel: Deutsch

Als natuurgids begeleid ik regelmatig gasten door het natuurpark Karwendel, geef hen spannende inzichten in de flora en fauna, deel interessante feiten over de geschiedenis van het natuurpark en over belangrijke onderwerpen zoals klimaatverandering en biodiversiteit. Met dit artikel wil ik ook graag inzichten geven aan diegenen die nog niet de kans hebben gehad om het natuurpark persoonlijk te ervaren.

Toegang tot het natuurpark Karwendel

Het natuurpark kan via verschillende toegangspunten worden bezocht. Een van de belangrijkste toegangen is Nordkette, die direct vanuit Innsbruck te bereiken is, eerst met de Hungerburg- en vervolgens met de Nordkettenbahnen kabelbaan. Dit betekent dat bezoekers de alpine wereld van het Karwendelgebergte gemakkelijk binnen 30 minuten vanuit het historische stadscentrum van Innsbruck kunnen bereiken.

Omhoog met de trein

Onze tour begint bij het congresstation van de Hungerburgspoorweg in Innsbruck. Net als bij de andere haltes van de Hungerburgbahn liet de architect Zaha Hadid zich bij het ontwerp van het station inspireren door de ijs- en sneeuwlandschappen van de regio. Het duurt ongeveer acht minuten om het station Hungerburg te bereiken, waar je al kunt genieten van het eerste prachtige uitzicht op de stad. We gaan verder met de Nordkettenbahn eerst naar Seegrube en dan, na nog een overstap, helemaal naar Hafelekar. Met een beetje geluk zie je onder de spoorweg een steenbok of twee rondklimmen.

Stedelijk vs Alpien

Zodra we het bergstation verlaten, worden we opgewacht door een sterke wind met frisse, koele lucht. Van hieruit hebben we een prachtig uitzicht over Innsbruck en kunnen we de eerste Alpenbewoners observeren die de wind gebruiken voor hun acrobatische vliegmanoeuvres en met hun lichtheid het belang van vrijheid demonstreren. Alpenhaaien zijn perfect aangepast aan de omstandigheden hier boven en hebben geleerd om te profiteren van de aanwezigheid van mensen. Zo kan het gebeuren dat een onbewaakt bord plotseling leeg is. Vooral in de winter worden deze overlevingskunstenaars herhaaldelijk naar de stad getrokken, waar ze op zoek gaan naar voedsel. Ze kunnen zich zelfs vastklampen aan de verticale gevels van hoogbouw.

Tijdreis naar de oerzee

We gaan naar de Hafelekarspitze en volgen het Geosteigpad. Terwijl we over dit pad wandelen, bekijken we de geologische kenmerken van de Karwendel. Het Karwendelgebergte bestaat voornamelijk uit Wettersteinkalksteen, een gesteente dat ongeveer 230 miljoen jaar geleden in een oerzee werd gevormd. In die tijd werden de kalkresten van rifvormende organismen op de zeebodem afgezet. Toen de continentale platen verschoven, werden deze sedimentaire lagen opgevouwen en zijn nu verantwoordelijk voor de opvallende rotsformaties en pieken die we nu kunnen bewonderen.

Het grootste natuurpark van Oostenrijk

Na deze ontmoeting verlaten we de stad en lopen we nog een paar meter tot we uiteindelijk oog in oog staan met de wilde, rotsachtige vlakten van het natuurpark Karwendelnatuurpark. De Naturpark Karwendel is het oudste en met 739 vierkante kilometer het grootste beschermde natuurgebied van Tirol en daarmee ook het grootste natuurpark van Oostenrijk.

Plantenleven op de Goetheweg

We verlaten de Geosteig en stappen over op de Goetheweg, die de gelijknamige dichter zeker zou hebben verrukt. Langs het pad komen we herhaaldelijk planten tegen die zich perfect hebben aangepast aan de alpine omstandigheden. Veel van deze planten hebben speciale kenmerken ontwikkeld om deze barre omgeving aan te kunnen. Staafjes- en rozetplanten maken bijvoorbeeld gebruik van de warmte die in de bodem is opgeslagen. Kussengroei helpt om warmte en vocht vast te houden. Andere hebben viltachtige haren of een wasachtige laag op hun bladeren die ze beschermt tegen kou en uitdroging en ze in staat stelt om dauw of mist op te vangen en direct via de bladeren op te nemen.

De gemzen in zicht

Na een flink stuk wandelen, waarbij we steeds van uitzicht wisselen tussen Innsbruck en het natuurpark, pakken we onze verrekijker erbij. We speuren langzaam de alpendennenvelden onder ons af en zien al snel de eerste gemzen. Met een beetje oefening wordt één gems plotseling een groep van ongeveer 50 dieren, goed gecamoufleerd tussen de alpendennen. Ook in onze bagage: een spotting scope, waarmee we de gemzen beter kunnen bekijken. Het verschil in de hoorns is gemakkelijk te herkennen, de hoorns van de vrouwtjes buigen maar een beetje naar achteren en die van de mannetjes verder naar beneden. Het lijkt bijna spottend hoe gemakkelijk deze dieren zich door het steile terrein bewegen. Maar een nadere blik op hun hoeven onthult dat dit evolutie in perfectie is. In de winter trekken ze naar lager gelegen gebieden, waar ze graag op steile en zonnige hellingen verblijven. Daar vinden ze sneeuwvrije gebieden om te grazen, zelfs in de winter. Hun dikke wintervacht helpt ze op zeer koude dagen.

Landschappen en klimaatverandering

We lopen langzaam terug, maar eerst bekijken we de omringende bergtoppen van dichtbij. Wat ons opvalt is dat sommige meer puntig en hoger zijn dan andere. Maar wat heeft dit te maken met gletsjers en klimaatverandering? Tijdens de Würm ijstijd, die zo'n 25.000 jaar geleden zijn hoogtepunt bereikte, kenmerkten enorme gletsjers het landschap en vormden het op een indrukwekkende manier. De gletsjers werkten als reusachtige slijpmachines die de bergen eronder afrondden. Tegelijkertijd bleven de bergtoppen die uit het ijs oprijzen puntig.

Een fascinerend aspect is het verschil in de gemiddelde jaartemperatuur tussen de Würm-ijstijd en nu. Tijdens de Würm ijstijd was de gemiddelde temperatuur in de uitlopers van de Alpen ongeveer 10 graden Celsius lager dan vandaag. Dit schijnbaar kleine verschil betekende dat Innsbruck werd bedolven onder een ijslaag van wel 1700 meter dik. Tegenwoordig, met een hogere gemiddelde temperatuur, is dit gebied ijsvrij en bewoonbaar.

Een paar graden maken het verschil

Deze vergelijking toont op indrukwekkende wijze de enorme impact die zelfs kleine veranderingen in temperatuur kunnen hebben. Een verschil van slechts een paar graden kan het verschil maken tussen een met ijs bedekt landschap en een groene, levensvriendelijke omgeving. Dit is een belangrijk besef wanneer we de huidige door de mens veroorzaakte klimaatverandering in ogenschouw nemen, aangezien een stijging van de gemiddelde wereldwijde temperatuur van slechts 2 graden Celsius diepgaande en verstrekkende gevolgen kan hebben voor onze planeet.

Penseelaapjes: bedreigde specialisten

Kort voordat we het station bereiken, zien we iets lager beweging. Goed gecamoufleerd en bijna onherkenbaar tussen de stenen zit een kleine groep ptarmigans. Helaas dienen deze bijzondere alpenbewoners ook als voorbeeld van de verliezers van de klimaatverandering.

Maar hoe worden penseelaapjes beïnvloed door de klimaatverandering? De huidige klimaatveranderingen zorgen er niet alleen voor dat onze gletsjers snel smelten, maar hebben ook invloed op de leefomstandigheden van flora en fauna. Een gevolg voor de plantenwereld is bijvoorbeeld de stijgende boomgrens en de daarmee gepaard gaande verandering of verdwijning van open en boomloze landschappen daarboven. Het is precies dit landschap dat de habitat vormt voor de sneeuwhoen. Hij heeft een aantal speciale aanpassingen ontwikkeld, zoals de kleur en isolatie van zijn verenkleed, dat hij drie keer per jaar verandert.

Ptarmigans vertrouwen zo op hun camouflage dat wanneer ze mensen tegenkomen, ze vaak stil blijven zitten tot ze bijna worden vertrapt. Pas op het laatste moment vliegen ze met een luide vleugelslag weg. Juist deze camouflage wordt nu hun ondergang. In sommige streken sneeuwt het steeds later en wordt het steeds vroeger sneeuwvrij. Maar de penseelaapjes kunnen zich niet snel genoeg aanpassen aan deze snelle veranderingen, waardoor ze een gemakkelijke prooi zijn met hun witte verenkleed op een grijze achtergrond. Naast camouflage hebben ze de sneeuw ook nodig om zich in de winter tegen de kou te beschermen. Hiervoor graven ze zich binnen 15 seconden in sneeuwkamers tussen struiken in, waar het 20°C warmer kan zijn dan buiten. Het is dus des te leuker om deze vogels hier te zien.