Waar de muren kunnen spreken: straatkunst in Innsbruck

In Innsbruck zijn kleurrijke muren vooral te vinden in de oude binnenstad. Op veel plekken wordt de aloude verflaag door moderne kleuren opgefleurd: straatkunst verrijkt het stadsbeeld met nieuwe vormen en perspectieven. De Tiroolse kunstenaar HNRX geeft in een kort interview aan het einde van dit artikel een kijkje in zijn werk als straatkunstenaar.

“Methe " Chrestus" staat er op de muur, gekrabbeld door verliefde stelletjes die hun liefde willen delen. De muren staan vol met graffiti en ingekerfde boodschappen, zoals je dat wel kent uit grote steden. Het zit zo: we hebben het hier niet over een onderdoorgang in Innsbruck, maar over een voetgangersgang in Pompeï, dat in 79 n.Chr. door de uitbarsting van de Vesuvius werd verwoest. Je zou dus met recht kunnen stellen dat mensen al heel lang de behoefte hebben om op een bepaalde manier hun stempel op de openbare ruimte te drukken. Alleen maken we tegenwoordig waarschijnlijk een groter onderscheid tussen gekrabbel en meesterwerk, vrij naar het motto „Is dat kunst of kan dat weg?”. Laten we de situatie tussen Nordkette en Patscherkofel eens wat nader bekijken.

Street art onder de loep

Eén ding vooraf: ik had lang niet door hoeveel street art er in Innsbruck te vinden is (en dat het zo moeilijk is om er foto's van te maken zonder dat er fietsen voorbij razen). De meeste voorbeelden die u in dit artikel ziet, kunt u trouwens ook prima op de fiets afgaan. Met street art worden in deze context afbeeldingen op muren bedoeld die met een penseel, spuitbus, poster of sticker zijn gemaakt. De definities van straatkunst, graffiti, urban art en dergelijke zijn op zijn zachtst gezegd vaag; vaak worden de termen als synoniemen gebruikt. Kunst in de openbare ruimte kan van alles zijn. Straatkunst wordt daarbij meestal minder gekenmerkt door louter tekst en is permanent; wat het motief betreft, is alles toegestaan wat in de smaak valt. Een diepere boodschap is geen vereiste voor street art. Alleen al het feit dat iemand zich op een openbare muur uitdrukt, zegt iets – vrij naar de communicatietheoreticus Marshall McLuhan, volgens wie het medium de boodschap is.

Legaal? Illegaal? Het maakt wel degelijk uit.

Dat klinkt als droge theorie, maar is eenvoudig uit te leggen. Als er met een penseel een groot motief op doek wordt vastgelegd, is dat op zich niet controversieel. Maar als datzelfde penseel hetzelfde motief letterlijk torenhoog op een muur aanbrengt, zijn de vragen ineens heel anders. Mogen ze dat wel? Moet dat nou echt? Wat doet dat met het stadsbeeld?

We willen ons hier sowieso vooral bezighouden met de kunstwerken die zijn gemaakt op daarvoor vrijgegeven oppervlakken. In Innsbruck is er een lijst met alle oppervlakken in de stad die ofwel op elk moment, ofwel na vergunning mogen worden bewerkt. Van alles wat niet op deze lijst staat of waarvoor geen afspraken zijn gemaakt met de eigenaren, kun je beter het gereedschap in de kast laten liggen. De stad Innsbruck stelt overigens ook een kaart ter beschikking waarop kunstwerken in de openbare ruimte zijn aangegeven (veel plezier met zoeken!), evenals informatie over de Street Art-beurs, die om de twee jaar wordt toegekend.

Per Du met de muren van Innsbruck

Ik woon nu al tien jaar in Innsbruck en vind het altijd weer leuk om te zien hoe de bekendere street art-plekken veranderen. Ze hebben een eigen leven: kunst komt en verdwijnt, er verschijnen toevoegingen, posters en graffiti bedekken een deel ervan. Iemand wiens werken me regelmatig zijn opgevallen, is de Tiroolse kunstenaar Maximilian Prantl, ook bekend als HNRX. Hij heeft me een klein kijkje gegeven in zijn werk:

Wat maakt jouw stijl zo herkenbaar?

Welk gebied in Innsbruck zou je graag willen inrichten, als je dat vrij zou mogen kiezen?

Hoe voelt het om je eigen kunst in de openbare ruimte te zien? Vallen je werken je nog op als je erlangs loopt?

HNRX: Zeker! De weg ernaartoe is te lang: om er te komen, moet je eerst de juiste plek vinden, de vergunningen regelen, het ontwerp maken en het uitvoeren, waarvoor je ook weer drie tot vier dagen ter plaatse bent. Je voelt je erg verbonden met de plek, omdat er veel emoties aan vastzitten. Je kunt je helemaal niet voorstellen wat er allemaal ter plaatse gebeurt; je bouwt er een echte band mee op.

Maakt het voor jou een verschil of je werken op straat of in een tentoonstelling te zien zijn?