Van bosplateau tot ‘luchtkuuroord’ – de metamorfose van kasteel Hungerburg

06 februari 2026

Originele taal van het artikel: Deutsch

Niemand zal serieus beweren dat er niets te beleven viel in Hungerburg. Integendeel: de ontwikkeling sinds de 'oprichting' van het huidige district, maar vooral in de afgelopen 120 jaar, kan alleen maar als opwindend en snel worden omschreven. En hoe dan ook: de innovaties in de planning en bouw van Hungerburg waren een soort blauwdruk voor de ontwikkeling van het toerisme in Tirol. Een voormalige hoge weide werd aanvankelijk omgetoverd tot een 'luchtkuuroord' met een aangrenzende villawijk en bergspoorverbinding. Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde de Hungerburg zich tot een echte toeristische 'hotspot' en een prachtig lokaal recreatiegebied voor de inwoners van Innsbruck. Dit verhaal wordt op zeer onderhoudende en feitelijke wijze verteld in een publicatie van het stadsarchief van Innsbruck: 'Hungerburg - architectuur, cultuur, natuur', onder redactie van Matthias Egger en Johann Holzner.

Waarom Hungerburg eigenlijk?

Dat met het kasteel en de honger was en is nog steeds verwarrend. Ik ging er al lang vanuit dat er een soort muur moest zijn. Waar zou anders de naam vandaan komen? Helemaal fout, zoals ik nu weet. Er is nooit een kasteel of zelfs maar een kasteelachtig gebouw geweest op het vlakke gebied 250 meter boven Innsbruck. De naam is een vrije uitvinding, hoewel er nog steeds gespeculeerd wordt over de oorsprong. Een voormalige uitkijktoren uit de 20e eeuw verleidt nietsvermoedende tijdgenoten echter tot allerlei verkeerde interpretaties.

De belangrijkste dichter, geoloog en natuuronderzoeker van Tirol uit de 19e eeuw, Adolf Pichler, wordt er sterk van verdacht de plaats zijn naam te hebben gegeven. Hij zou ooit zijn woede hebben geuit over de karige catering in de voormalige herberg Mariabrunn (te zien op de foto hierboven) na een verkenningswandeling. Zijn geruchtmakende uitroep "dös ischt ja die reinste Hungerburg" zou de geboorte zijn geweest van de term die in die tijd allesbehalve populair was bij de plaatselijke bevolking. Desondanks heeft het de verschillende pogingen om het te vervangen door de decennia heen getrotseerd. Zelfs het goedbedoelde neologisme 'Hoch-Innsbruck' is al lang vergeten.

De Hungerburg omvormer

De huidige wijk Hungerburg is eigenlijk uit het niets ontstaan. Gelegen op een prachtig hoogplateau was het voor de inwoners van Innsbruck lange tijd een beboste excursiebestemming die veel moeite en zweet kostte om te bereiken. Een noordelijk 'middelgebergte', zeg maar. Totdat een restauranthouder met de naam Sebastian Kandler zijn uniform als kantinebeheerder van de Innsbruckse kloosterkazerne ophing en de 'Hungerburgverwandler' werd. In 1903 kocht hij de vervallen herberg 'Mariabrunn' samen met een aanzienlijk stuk land dat erbij hoorde. Het was het begin van een ongeëvenaarde metamorfose van het plateau. Kandler wilde het voorbeeld van St. Moritz navolgen en een hooggelegen luchtkuuroord creëren dat 'alle melodieën speelde', met de kabelbaan vanuit de wijken Mühlau of Hötting te bereiken was en gasten een luxueus verblijf garandeerde. Zijn droom was om met de verbouwing van de herberg een soort grand hotel te creëren dat internationaal bekend zou staan. Hij had ook een gedurfde visie voor die tijd, namelijk het aanleggen van een kunstmatige 'vijver' waarin gasten zelfs konden varen.

Aankomst van de gasten per arreslee

In het hoofdstuk 'Wandelingen door de geschiedenis van Hungerburg' van de hommage aan deze wijk beschrijft de historicus Matthias Egger als redacteur van het boek deze spannende geschiedenis van Hungerburg. Egger baseert zich op de activiteiten van de ondernemende toerismepionier Kandler en vertelt het spannende verhaal over hoe een nogal verlaten eenpitterbuurt werd omgetoverd tot een vroege alpine-stedelijke toeristische zone en hoe Kandler de hoofdrol plande voor zijn hotel'Mariabrunn'. In januari 1905 was de verbouwing van het hotel zo ver gevorderd dat het restaurant kon worden geopend. De grote concertzaal daarentegen werd pas in februari 1906 ingewijd met een uitbundig feest. Een kanttekening: voor de ongeveer 300 genodigden werd een arresledienst georganiseerd tussen de stad en Hungerburg. Over een wegverbinding die we vandaag de dag zouden beschrijven als een steil wandelpad.

Met de Hungerburgbahn naar de villawijk

Daarna ging het van een leien dakje. De opening van de al elektrisch aangedreven Hungerburgbahn op 10 september 1906 loste het grootste probleem van Sebastian Kandler op: de ongecompliceerde reis van betalende klanten uit de stad. Hij overbrugde immers een hoogteverschil van 287,7 meter met hellingen tussen 18,5% en 55,5%. Het hotelcomplex Mariabrunn werd voltooid met de bouw van de concertveranda en de kleine uitkijktoren. In 1908 voegde de rusteloze Kandler het paviljoenachtige Karwendelhof toe, waar verschillende animaties werden georganiseerd, zoals een huisbal met Schrammelmuziek. Ook bouwde hij tussen 1904 en 1908 maar liefst drie woongebouwen, namelijk de Villa Felsen, Villa Kandlerheim en Villa Karwendel.

Een eerste toeristische ervaring wereld

Sleutelwoord villa. Toen de broers Karl en Franz Schwärzler de villa 'Tiroler Haus' bouwden op een perceel dat ze van Kandler hadden gekocht, waren ze van plan om er een kunstnijverheidsbedrijf in onder te brengen met de nobel klinkende naam 'Eerste Tiroolse Speciaalzaak'. Nu trokken ook kunst en cultuur naar de Hungerburg. In hun 'kunsthoek' werden alleen werken van Tiroolse kunstenaars getoond, die in een strenge selectieprocedure waren uitgekozen. Dit overtuigde schilders zoals Franz von Defregger, Mathias Schmid en Anna Steiner-Knittel om werken tentoon te stellen in de Hungerburg. Deze kwaliteit trok op zijn beurt rijke verzamelaars aan.

De Schwärzlers bleken vroege investeerders in toerisme te zijn die zeker een kaarsje konden branden voor Sebastian Kandler. Ze namen zijn idee van een meer 'om in te varen' over. Maar een zwemmeer alleen was te saai voor hen. Ze hadden een hotel nodig in Tiroler stijl, Seehof, een Weens koffiehuis en een taverne in het bos. Een eerste hotelervaring, zeg maar. Ze planden ook een 15 meter hoge uitkijktoren met kantelen. Dit was de eerste keer in Tirol dat er een idee ontstond dat vandaag de dag nog steeds furore zou maken. De toren zou in eerste instantie worden bereikt door een gondeltocht over het meer. Een 10 meter lange verlichte ondergrondse toegangsschacht leidde vervolgens - volgens het idee - "naar een verticale toegangstunnel van een personenlift met elektrische aandrijving naar het platform van de toren erboven" Het sensationele panoramische uitzicht moet destijds een blijvend effect hebben gehad.

Een kunstmatig meer op de Hungerburg

Een eerste poging om het meer te vullen met water uit de Prantlschrofenbronmislukte jammerlijk. Het water sijpelde de grond in. Het werd vervolgens bekleed met een laag cement. Het was echter juist dit meer dat Hungerburg beroemd maakte tot ver buiten de grenzen van de Oostenrijks-Hongaarse monarchie.

Hotel Seehof werd vervolgens een heel bijzonder, luxueus attractiecentrum. De eigenaren oriënteerden zich op de kwaliteitsnormen van de uiterst elegante hotels in de Dolomieten. Een blik op de drankenkaart illustreert de exclusiviteit van het hotel: maar liefst 25 soorten wijn en zes soorten champagne stonden op de lijst.

De Höhenstraße liet lang op zich wachten

Met alle ontwikkelingen, hotelgebouwen en entertainment die werden aangeboden, liet de aansluiting van de Hungerburg via een fatsoenlijke toegangsweg lang op zich wachten. Een 'weg naar de Hungerburgboden' was onvermijdelijk, klaagde de lokale pers jarenlang. Want 'daarboven ontwikkelde zich in hoog tempo een villa-kolonie met de trotse naam "Hoch-Innsbruck"'. De toegangswegen waren echter in zo'n staat "dat reizen met de auto een risico leek". Dit speelde ook de Hungerburgspoorweg in de kaart: zonder de hoge weg zou "elke kilo eten en drinken onderworpen zijn aan de invoerrechten van de Hungerburgspoorweg".

Het duurde vervolgens tot 20 september 1930 voordat de 3,55 km lange hoge weg met een hoogteverschil van 255 meter voor het verkeer kon worden opengesteld.

Het artikel van Günter Denoth in het boek 'Verkehrswege auf die Hungerburg' werpt licht op de ontwikkeling van het vervoer op het plateau. Beginnend met de bouw van de kabelspoorweg in 1906, via de technische renovatie van de spoorweg tot het huidige ultramoderne systeem, beschrijft hij de ontwikkeling van deze unieke voorziening. De ontwikkeling van de Seegrube en de Hafelekar door een kabelbaan wordt ook in detail beschreven.

Dankzij de medewerkers van het stadsarchief is het belang van de Hungerburg voor de ontwikkeling van het toerisme in de provincie Tirol duidelijk geworden. De grandioze bergwereld moest op een gevarieerde en spannende manier worden gepresenteerd aan ontspanningszoekers en vooral aan welgestelde gasten.

Het unieke fotomateriaal neemt de lezer mee naar een tijd waarin woorden als 'zomervakantie' of 'grand hotel' nog betekenis hadden en er zelfs 'technische hoogstandjes' bestonden. Een boek dat niet mag ontbreken in de persoonlijke bibliotheken van liefhebbers van de stad Innsbruck.